Jerycho w dzisiejszej Dolinie Jordanu jest zamieszkane od około 9000 lat p.n.e.

Około 8000 lat p.n.e. mieszkańcy budują kamienny mur wysoki na 3,6 metra i wieżę o wysokości 8,5 metra, z wewnętrznymi schodami. Osada liczy wtedy od tysiąca do trzech tysięcy mieszkańców. Nie wiadomo na pewno, przed czym broniły te mury, czy przed innymi ludźmi, czy przed wodami powodziowymi. Jedno jest jasne: budowa czegoś tej wielkości wymagała zorganizowanej pracy wielu osób.

W południowej Anatolii w dzisiejszej Turcji istnieje między 7500 a 5700 rokiem p.n.e. Çatalhöyük, jedna z największych osad neolitycznych. Nie ma tam ulic: domy z gliny stoją ściana przy ścianie, a mieszkańcy wchodzą do nich przez otwory w dachu, po drabinie. Zmarłych chowano pod podłogami domów, a ściany zdobiono malowidłami zwierząt. Ludność liczyła prawdopodobnie kilka tysięcy osób, ale osada nie miała jeszcze widocznych oznak władzy centralnej: żadnego pałacu, żadnej świątyni wyraźnie większej od innych budynków.

Jerycho i Çatalhöyük były duże, ale badacze nazywają je protomiastami, a nie miastami. Ich mieszkańcy wykazywali pewne cechy życia miejskiego (na przykład rzemiosło), ale głównym zajęciem wciąż była uprawa roli. Miasto w pełnym sensie potrzebuje czegoś więcej: podziału pracy na wyspecjalizowane zajęcia, budowli publicznych większych niż domy mieszkalne, systemu administracji oraz zwykle pisma. Tych elementów Jerycho i Çatalhöyük jeszcze nie miały.

W południowej Mezopotamii, nad Eufratem, rozwija się Uruk. Około 3100 roku p.n.e. miasto liczy nawet 40 tysięcy mieszkańców, a z okolicami nawet 90 tysięcy, co robi je najliczniejszym miastem świata w tamtym czasie. Uruk ma monumentalne budowle świątynne i sieć kanałów łączących pola z miastem. Powstają tu też jedne z najstarszych znanych systemów pisma. Piktogramy wyciskano w glinianych tabliczkach i służyły one najpierw do prowadzenia rachunków. Właśnie te elementy, brakujące w Jerychu i Çatalhöyük, sprawiają, że Uruk uważa się za pierwsze miasto w pełnym sensie tego słowa.

Uruk nie było jedynym miejscem, gdzie ludzie wynaleźli miasto. Niezależnie od Mezopotamii miasta powstały w Egipcie, w dolinie Indusu i w Chinach. Powstały też w dzisiejszym Peru, gdzie cywilizacja Caral budowała w tym samym czasie co Uruk monumentalne budowle.

Ciekawe jest to, że nie wszędzie wyglądało to tak samo: w Caral nie znaleziono ani pisma, ani ceramiki, które w Mezopotamii uważa się za nieodłączny element powstania miasta. Miasto mogło więc powstawać różnymi drogami, nie jedną uniwersalną ścieżką.

Od sawanny w Afryce do miasta liczącego dziesiątki tysięcy ludzi minęło niecałe 300 tysięcy lat. Ostatnie dziesięć tysięcy z nich zmieniło więcej niż wszystkie poprzednie razem wzięte.